In de verkiezingstijd wordt alles vloeibaar. Met groot gevoel voor timing, verscheen de Staatssecretaris van Onderwijs in ons stadje aan de Vecht. Twee dagen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Belangrijke voorzieningen lopen altijd achter bij woningbouw, zo ook bij ons. Woningen leveren geld op. Wegen en scholen kosten geld. Ook onze gemeentebestuurders hadden moeite met eenvoudige sommetjes. Hoeveel kinderen verwachten per nieuwe eengezinswoning? 0,3 kind, zoals de gemeente dacht, of wellicht toch wat meer? Paniekvoetbal rond nieuwe basisscholen werd het voorspelbare resultaat.
Deze column verscheen eerder in PropertyNL
Men zou verwachten dat bestuurders hieruit lessen hadden getrokken. De basisschooltekorten van vandaag, zijn immers de voortgezet onderwijs tekorten van morgen. Een groepje burgers kwam in actie, toen zij nul beweging zagen. Heel slim wisten zij de gemeenteraadsverkiezingen in te zetten als hefboom. Een nieuwe middelbare school werd het leidende lokale verkiezingsthema. Partijen die jarenlang wegkeken, pakten dit probleem plotseling gretig op. Zelfs de staatssecretaris werd dus in stelling gebracht. Als de lokale politiek nu niet gaat leveren, hebben ze straks wat uit te leggen.
De realiteit haalt beleid in
Je mag teleurgesteld zijn over zoveel opportunisme, maar ik zie een zonnige kant. Bestuurders kunnen de werkelijkheid maar een tijdje ontkennen. Als zij aan de bal willen blijven, zullen ze moeten meebewegen met de realiteit. Zelfs als dat niet past bij hun eigen agenda of ideologie. Het zou mij niks verbazen als de realiteit ook aan het indalen is bij onze nieuwe minister van Wonen. Mij kwam ter ore dat haar eerste ontmoeting met beleggers niet zo goed viel. Kennelijk was zij overvallen door een litanie aan klachten over het beleggingsklimaat. Dit was geen leuke wake-up call voor Elanor Boekholt. Toch zal zij moeten leren leven met dit sentiment, of zij dit nu leuk vindt of niet. Geld, of liever gezegd schaarste aan geld, is haar namelijk grootste uitdaging.
Kapitaal trekt zich terug
Corporaties hebben een verlieslatende bedrijfsvoering en internationale beleggers blijven weg. Onze pensioenfondsen zijn al overwegen en particuliere beleggers verkopen hun huurwoningen. Als klap op de vuurpijl, werd geld de afgelopen maand duurder en schaarser. Geld werd duurder vanwege de Iran oorlog en schaarser vanwege enorme redemptionverzoeken bij Vesteda. De Vesteda casus zorgt voor een schok in Nederland, maar lijkt aan te sluiten bij een bredere trend.
Internationaal perspectief: waar beweegt het geld?
Op de Mipim vastgoedbeurs sprak ik een bont gezelschap Duitsers, Fransen, Zweden en Angelsaksen. Van de Duitsers hoorde ik dat hun pensioenfondsen nauwelijks nog in vastgoed beleggen. Hun pensioenbeleggers lijden onder moeilijke kantoorbeleggingen. De Canadezen en Amerikanen hebben wel veel geld, maar torenhoge beloftes aan hun institutionele klanten maken hun geld extreem duur. Bij de Fransen daarentegen borrelde de actie en energie. Zij brengen succesvol miljarden aan particulier spaargeld in beweging. Ook de Zweden waren actief en enthousiast. Zweedse vastgoedfondsen hebben uitstekende toegang tot privébeleggers. Het zwaartepunt in de beleggingswereld lijkt dus gedraaid van institutioneel naar particulier geld. Dit zou slimme fondsmanagers en ook ministers aan het denken moeten zetten.
De oplossing ligt dichterbij dan gedacht
Ook voor de Nederlandse woningmarkt is meer dan genoeg geld beschikbaar. Voor de echte diepe bronnen moet je alleen net wat verder kijken. Dankzij verzekeringsregels is de hypotheekbeleggingsmarkt enorm diep. Dit geeft weer eindeloos veel brandstof voor de fiscaal gestimuleerde koopmarkt. Langs vergelijkbare wegen zou je ook de particuliere spaarmarkt van 600 miljard euro in beweging kunnen krijgen. Frankrijk en Zweden laten zien hoe dit kan werken. Zowel in Frankrijk als Zweden bestaan fiscale stimulansen die spaarders aanzetten tot beleggen. Politiek sentiment kan natuurlijk een voorkeur opleggen voor andere wegen. Als die wegen doodlopen, zal de politiek toch moeten bijsturen. De ervaring leert dit bijsturen meestal wel gebeurt. Bestuurders die aan de bal willen blijven, bewegen uiteindelijk mee met de realiteit.