Mijn eerste indruk van Lagos zal ik nooit vergeten. Met een gewapende escorte reisde ik door de gitzwarte nacht. Het verkeer was gruwelijk, zelfs op dit uur. Om mij heen bewogen honderden schimmen, hier en daar aangelicht door een houtvuurtje. Deze megastad zonder elektriciteitsnet voelde als de hel op aarde. Ieder huis had een eigen dieselgenerator, ieder krot een eigen kampvuur. De zwavellucht van duizend keer dieselen was nergens weg, net als de constante herrie. De stad bleef arm, vies en gevaarlijk door gebrek aan stroom. Een machtige diesellobby hield de status quo in stand. Door Lagos kreeg de dieselgenerator een nieuwe betekenis voor mij. Het apparaat kan ik nooit meer los zien van economisch onvermogen.
Deze column verscheen eerder in PropertyNL
Van Lagos naar Nederland: energie is nooit vanzelfsprekend
Wie had ooit gedacht dat deze stinkende herriemaker ook een rol zou spelen in Nederland? Stroom is net als zuurstof, water en liefde. Je mist het pas als het er niet meer is. Nederland heeft nog maar twee steden waar “transportcapaciteit beschikbaar is zonder wachtrij” (bron: netbeheernederland.nl). Dit zijn Maassluis en Appingedam. In beide plaatsen hebben onze Annexum fondsen supermarktbeleggingen, dus dat komt mooi uit.
Netcongestie raakt nu ook vastgoedbeleggers
Op 148 andere plekken moeten wij dus oppassen. Hier zijn zwaardere stroomaansluitingen een mogelijk probleem. Supermarkthuurders zijn gelukkig zeer loyaal, maar een vertrekkende huurder brengt een nieuw soort risico mee. Als de vertrekker een zware aansluiting zomaar opzegt, ben je snel de sigaar als belegger. Welke nieuwe gebruiker wil nog huren zonder nieuwe stroomaansluiting? Alleen dieselgeneratoren bieden dan nog uitkomst. Deze gevallen zijn nu al geen uitzondering meer in Nederland.
Hoe kon dit zo ontstaan?
Netcongestie is een relatief nieuw probleem in Nederland. Tot pakweg 2018 speelde dit überhaupt geen rol. Het is een verrassend probleem, want volgens het CBS gebruiken we steeds minder energie. Ons energiebeleid is dus succesvol geweest, maar toch lieten we steken vallen. Wij werden rijk met chipmachines, maar we voorzagen niet de snelle groei van datacenters. Ook had blijkbaar niemand verwacht dat we zonnepanelen zo snel zouden omarmen. Exponentiële groei gaat onze fantasie altijd weer te boven.
Energie is ook geopolitiek
Het capaciteitsvraagstuk maakt onze energieblindheid pijnlijk duidelijk. De Chinezen en Amerikanen werken al jaren aan hun energiestrategie. Ondertussen sloten wij onze gasvelden en joegen we Shell over de grens. Verblind door jaren van makkelijke energie, werden wij gegrepen door ijdel idealisme. Het buitenlandse beleid van de Amerikanen lijkt knettergek, totdat je denkt aan olie. De acties in Venezuela en Iran zijn dan plotseling deel van een patroon. De olieproductie van zowel Venezuela als Iran ging namelijk grotendeels naar China. Met beide acties wordt China’s energietoegang dus dwarsgezeten.
Nigeria laat zien hoe strategisch energiebeleid werkt
Mijn trip naar Lagos was bijna 20 jaar geleden. Inmiddels wordt er hard gebouwd aan slimme elektriciteitsnetwerken. Deze week las ik dat een Amerikaanse overheidsbank (International Finance Corporation) 83 miljoen dollar steekt in een nieuw Nigeriaans netwerk. De Amerikaanse betrokkenheid bij Nigeria is geen toeval. Het land is de belangrijkste olieproducent van Afrika. Jarenlang waren Chinezen de grootste financiers in Afrika. Via leningen kregen ze enorme strategische belangen in grondstoffen en infrastructuur. Vorig jaar ging het Amerikaanse roer drastisch om. De internationale hulporganisatie USAID werd gesloopt. De uitgespaarde middelen financieren nu Afrikaanse mijnbouw- en infrastructuurprojecten. Het Amerikaanse denken is wellicht laakbaar en zeker risicovol. In ieder geval denkt men daar wel strategisch na over energie.
Zonder visie gaat het licht uit
In augustus schreef ik dat Nederland twee superkrachten heeft: Gronings gas en een lage staatsschuld. Het Groningse gas brengt ons onafhankelijkheid en daarmee tijd om bij te sturen. De lage staatsschuld geeft ons ruimte om net zo snel te verduurzamen als China. Netcapaciteit staat nu gelukkig hoog op de agenda. Hopelijk leren we nu onze les. Zonder een strategische visie op energie, gaat zelfs in Appingedam het licht straks uit.