Het was het jaar van de grote politieke klimaatverandering. Het jaar van het Oekraïne-referendum, de eerste overwinning van Trump en de Brexit-stemming. Onze wereld veranderde tien jaar geleden voorgoed. Zonder Brexit was ik nooit columns gaan schrijven. Terwijl een culturele burgeroorlog losbarstte onder onze Britse vrienden, heerste wensdenken in Nederland. Niemand hield rekening met een negatieve uitslag, laat staan met de gevolgen voor ons. Na overleg met Wabe van Enk van PropertyNL schreef ik twee versies van hetzelfde artikel. Eentje over NEE BREXIT en een tweede over JA BREXIT. Van Enk hield beide versies onder embargo. Een totaal verrast Nederland kon, op de vroege ochtend na de stemming, de allereerste “JA BREXIT analyse” lezen in PropertyNL.
Deze column verscheen eerder in PropertyNL
Brexit bracht de Engelsen weinig positiefs. Voor Nederland zijn de uitkomsten diffuus. Wij kregen inderdaad de sterke toestroom van jonge Europeanen die niet meer naar Engeland gingen. Dit hielp onze economische dynamiek, maar zette veel meer druk op de huizenmarkt. Terwijl de Londense huizenmarkt stagneerde, gingen onze huizenprijzen meer dan twee keer over de kop.
Discussie over de vastgelopen woningmarkt
Ons woningmarktbeleid na Brexit is een verhaal van gemiste kansen. Eerst dachten wij dat het niet zo’n vaart zou lopen, want de woningmarkt was immers af. Daarna ontstond het paniekvoetbal van symptoombestrijding en herverdeling van de schaarste. Nadat alle verkeerde wegen zijn doodgelopen, lijken we langzaam tot een brede consensus te komen: het aanbod moet gewoon keihard omhoog. Alleen over de juiste aanpak gaat nu nog de discussie.
Zo kan het ook
Een overgereguleerde, vastlopende woningmarkt maakt Nederland niet uniek. Veel Westerse landen hebben vergelijkbare uitdagingen. Gelukkig bewijzen een paar uitzonderingen hoe het ook kan. Austin, Texas (VS), en Auckland (Nieuw Zeeland) zijn mooie voorbeelden. Zo’n tien jaar geleden kozen deze steden wel voor een radicaal andere aanpak. In beide steden draaiden progressieve politici naar het sterk aanjagen van de ontwikkelmarkt. Bouwrestricties werden verlaagd en betaalbare bouw werd positief gestimuleerd.
Auckland had relatief veel vrijstaande woningen op grote percelen. Hier werd het splitsen van percelen versimpeld, waardoor het aantal bouwlocaties explodeerde. In Austin verdwenen veel hoogterestricties, kwam er een bonus op verdichting nabij universiteiten en werden gunstige financieringen verstrekt.
Anders dan rigide betaalbaarheidseisen, werd betaalbaar bouwen beloond met grotere toegestane volumes, terwijl ontwikkelaars gewoon hun winst mochten maken. Nieuwbouw explodeerde in beide steden en huren groeiden aantoonbaar veel minder snel of gingen zelfs marginaal omlaag. Ook in de huizenmarkt blijkt de wet van vraag en aanbod gewoon te werken.
Huizenmarkt zorgt voor rem op economische groei
Een goed werkende huizenmarkt is essentieel voor ons land. Een te krappe huizenmarkt zet een rem op onze economische dynamiek. Werknemers verhuizen minder makkelijk en ondernemerschap wordt risicovoller. Met te hoge woonlasten prijzen wij ons als land uit de markt. De moeizame onderhandelingen over de rijksbegroting onderschrijven de afnemende dynamiek van onze economie. Onze regering mist speelruimte doordat we te weinig groeien.
Ik denk dat een ruimere huizenmarkt letterlijk lucht kan geven aan onze economie. We worden aantrekkelijker als vestigingsplaats voor nieuw talent en nieuwe ondernemingen. Het is 75 jaar geleden, maar tijdens de wederopbouw namen onze regeringen dit letterlijk. Een politiek van loonmatiging ging hand in hand met veel nieuwe betaalbare woningen. Nederland werd een exportkampioen en groeibriljant.
Brexit bracht de Engelsen dus weinig goeds. De 6e nieuwe Prime Minister sinds de Brexit kampt met vergelijkbare uitdagingen als Rob Jetten. Van Andy Burnham weten we dat ook hij de Britse woningmarkt wil aanpakken. Misschien mag ik over 10 jaar schrijven over succesvolle transities in beide landen. Verstandige regeringen werken faciliterend en durven te vertrouwen op de creativiteit, veerkracht en ondernemerszin van hun burgers. Als ze goed opletten zien ze steeds meer goede voorbeelden.